.

اندیس یدی چیست؟ و چرا انجام این آزمایش مهم است؟

اندیس یدی گرم ید جذب شده توسط 100 گرم نمونه روغن یا چربی است.

که در واقع نشان دهنده این است که روغن یا چربی چقدر غیر اشباع است و تعداد پیوند دوگانه بیشتری دارد.

از آنجایی که روغن های با اندیس یدی بالا، تعداد پیوند دوگانه بیشتری دارند برای رسیدن به حالت اشباع با اکسیژن پیوند تشکیل می دهند و در نتیجه مستعد فساد اکسیداسیونی هستند.

در صنعت برای ممانعت از فساد اکسیداسیونی، فرایند هیدروژناسیون روی روغن ها انجام می شود.

جهت اندازه گیری اندیس یدی، هالوژن هایی مانند ید به پیوندهای دوگانه موجود در چربی غیر اشباع اضافه می شوند.

یک مول ید توسط هر یک از پیوندهای دوگانه مصرف می شود . این واکنش کند است، اما در حضور کلریدها این واکنش سرعت می یابد .

معرف مونو کلرید ید در تاریکی با پیوند دوگانه چربی ها واکنش می دهد مقدار ید مصرفی با تیتر کردن ید آزاد باقیمانده محاسبه می شود.

به عبارت دیگر ، مقدار زیادی از ید را با چربی مورد آزمایش مخلوط می کنند ، مقداری از ید توسط پیوندهای دوگانه جذب می شوند ، مقدار یدهایی که واکنش نداده اند یعنی یدهای باقی مانده را می توان از طریق تیتراسیون بدست آورد .

اندازه گیری اندیس یدی

برای اندازه گیری اندیس یدی دو روش وجود دارد:

اندازه گیری عدد یدی به روش هانوس

اندازه گیری عدد یدی به روش ویجس

در روش هانوس معرف هالوژنه مصرفی عبارتست از برومید ید در اسید استیک – دانلود فایل استاندارد

در روش ویجس معرف هالوژنه عبارتست از کلرید ید در اسید استیک- دانلود فایل استاندارد

روش آزمون:

3/0 تا 5/0 گرم از نمونه روغن( ms) را در یک ارلن مایر در سمباده ای وزن کنید و 10 میلی لیتر کلروفرم زیر هود به آن اضافه کنید؛ سپس  20میلی لیتر محلول ویجس، با استفاده از پیپت حبابدار به آن اضافه کنید و در شیشه ای ارلن را روی آن ببندید یا با فویل سر ارلن را بپوشانید. محلول را به صورت دورانی هم بزنید و بعد به مدت 30 دقیقه در یک جای تاریک (مثل داخل کابینت)، قرار دهید.

همین مراحل را برای محلول شاهد( بلانک) انجام دهید:

10 میلی لیتر کلروفرم زیر هود به یک ارلن بریزید؛ سپس  20 میلی لیتر محلول ویجس، با استفاده از پیپت حبابدار به آن اضافه کنید و در شیشه ای ارلن را روی آن ببندید یا با فویل سر ارلن را بپوشانید. محلول را به صورت دورانی هم بزنید و بعد به مدت 30 دقیقه در یک جای تاریک (مثل داخل کابینت)، قرار دهید.

بعد از اینکه 30 دقیقه گذشت به ارلن ها 10میلی لیتر KI 15% اضافه کنید؛ درب ارلن را بگذارید و محلول را به صورت دورانی بچرخانید تا محتویات به خوبی مخلوط شوند. رنگ محلول داخل ارلن به قهوه ای قرمز تیره تغییر می کند.

محلول را با تیوسولفات N 1/0 تیتر کنید.رنگ محلول زرد کم رنگ می شود.

1 میلی لیتر شناساگر چسب نشاسته به ارلن اضافه کنید رنگ محلول به آبی بنفش تغییر می کند

محلول را با تیوسولفات N 1/0 را تیتر کنید.

تیتراسیون را تا زمانی ادامه دهید که رنگ محلول داخل ارلن بی رنگ شود.

ناپدید شدن رنگ آبی به عنوان نقطه پایانی تیتراسیون است حجم تیوسولفات سدیم مصرفی در این مرحله   VAثبت می شود.

همین مراحل تیتر کردن با تیوسولفات N 1/0 و شناساگر چسب نشاسته را با محلول شاهد انجام دهید

در نقطه پایانی تیتراسیون، حجم تیوسولفات سدیم مصرفی در این مرحله  VBثبت می شود.

محلول سازی:

تهیه چسب نشاسته: 5 گرم نشاسته را در 100 میلی لیتر آب مقطر مخلوط کنید و به 1000 میلی لیتر آب مقطر در حال جوشیدن اضافه کنید. محلول را به مدت 3 دقیقه دیگر بجوشانید و بگذارید سرد شود سپس با کاغذ صافی، صاف کنید.

تهیه محلول ویجس: ۱۰گرم تری کلرید ید را با 300 میلی لیتر، تترا کلرید کربن مخلوط کرده و به آن ۷۰۰ میلی لیتر، اسید استیک خالص اضافه کنید.

تهیه KI 15% : 15 گرم پتاسیم یدید را در 100 میلی لیتر آب مقطر حل کنید. همیشه محلول تازهاز KI تهیه کنید.

تهیه تیوسولفات سدیمN1/0  :    26گرم از سدیم تیوسولفات را به همراه 200 میلی گرم سدیم کربنات Na2CO3 در یک لیتر آب مقطر که تازه جوشیده و سرد شده، حل کنید.

علت افزایش سدیم کربنات این است که تیوسولفات کمی قلیایی شده تا پایداری بیشتری کسب کند.

محلول تیوسولفات ساخته شده باید حداقل هفته ای یکبار استاندارد گردد.